Alle kavels van ’t Vaneker verkocht en onderhoud overgedragen aan Stadsdeelbeheer

In 2006 bestond het eerste plan voor ’t Vaneker uit elf kavels voor hoogwaardige woningbouw in de buitenste schil van wat toen nog Zuidkamp was. Op drie van de elf kavels, met een oppervlakte van 3.000 tot 5.000 m2, moesten landhuizen komen. Op de overige acht kavels waren twee Twentse clusters met huizen voorzien, gegroepeerd zoals de gebouwen op een boerenerf. Mede door de crisis op de woningmarkt was er nauwelijks belangstelling voor deze kavels. In 2010 heeft Area Development Twente (later de Gemeenschappelijke Regeling Technology Base, met de gemeente Enschede en provincie Overijssel als eigenaren) gronden van Defensie overgenomen, waaronder Zuidkamp. Daardoor ontstond er ruimte voor meer kavels en de verkoop van historische panden en is een nieuw plan ontwikkeld voor 263 wooneenheden, verdeeld over bouwkavels en een of meerdere wooneenheden in de historische panden. In dit plan is de opzet van grote kavels in de schil, zoals in 2006 bedacht, grotendeels hetzelfde gebleven.

Kamperen

In 2013 is gestart met de uitgifte van de eerste vier grote kavels in de schil. In de jaren daarna werden de kavels en historische panden in delen in de verkoop gedaan. Vanaf 2015 is de verkoop goed op gang gekomen. Het vertrouwen in ’t Vaneker groeide na het zien van de eerste bouwactiviteiten. Dankzij het principe ‘wie het eerst komt, het eerst maalt’ werd er vanaf 2015 zelfs gekampeerd voor het bureau Kaveluitgifte om zeker te zijn van de gewenste kavel. Sinds de start van de verkoop was er voor elke kaveluitgifte veel belangstelling en waren er tot en met de laatste grote kavelverkoopronde in 2021 100 tot 200 gegadigden voor de circa 14 kavels per uitgifte. In 2019 zijn de laatste gronden binnen ’t Vaneker van Defensie aangekocht en kon er nog meer groen en natuur toegevoegd worden.

Aantrekkelijk voor mensen buiten de stad

Meer dan de helft van de kopers komt van buiten Enschede en daarmee heeft ’t Vaneker voor een trendbreuk gezorgd. Normaal was dat gemiddeld zo’n negen procent in nieuwe wijken, zoals het Brunink, Boddenkamp en Roombeek. Met ’t Vaneker heeft Enschede alsnog de in 2010 beoogde ‘draagkrachtigere’ inwoners binnen de gemeentegrenzen gehaald of weten te behouden. In ’t Vaneker wonen relatief veel specialisten van het MST en ondernemers, die in het verleden vaak hun woning in omliggende steden en dorpen zochten, omdat Enschede onvoldoende aan hun woonwensen kon voldoen. 

Historische panden

Het voormalige Zuidkamp waar ’t Vaneker is gerealiseerd, is samen met Prins Bernhardpark één van de enclaves die in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers is gebouwd. Het voormalige legeringscomplex is qua ligging en stijl zo onopvallend mogelijk gemaakt en geïntegreerd in de landelijke uitstraling van het gebied. De bestaande historische gebouwen hebben bijna allemaal zestig centimeter dikke muren, een betonnen dak en stalen luiken en deuren. Camouflage was het centrale begrip bij de aanleg van Zuidkamp: gebouwen werden zoveel mogelijk opgenomen in de bestaande landschapsstructuren en bouwtradities. Van bovenaf gezien moest het de indruk wekken van een kleine agrarische nederzetting. Deze historische panden zijn bijna allemaal door particuliere kopers getransformeerd tot een of meerdere woningen, met behoud van zoveel mogelijk historische details. Ook zijn de van oudsher aanwezige wegen met klinkerbestrating weer teruggebracht door het oorspronkelijke materiaal zoveel mogelijk te hergebruiken. 

Wachtershuisje

In 2023 is een van de markantste objecten van het voormalige Zuidkamp na jarenlange opslag gerenoveerd en als historisch object weer teruggeplaatst. Het in ere herstellen van de oude entreesituatie uit het defensietijdperk is gedaan als snelheidsbeperkende maatregel.

Erve Brandemaat

Op zeven kavels zijn huizen gebouwd waar het regenwater wordt hergebruikt en geen riolering aanwezig is. De woningen zweven een halve meter boven de grond, omdat het grondwaterpeil hier hoog is, waardoor gewone bouw in de toekomst voor permanente overlast zou kunnen zorgen. Daarom zijn de woningen in dit deel van ’t Vaneker “met de voeten uit het water getild” en hebben ze geen kruipruimte. Bij Erve Brandemaat is van de nood een deugd gemaakt. Er is gekozen voor zeer duurzaam waterbeheer in en rond deze woningen. Regenwater wordt opvangen om de wasmachine te laten spoelen en het toilet door te spoelen. In de tuin is een rietveld aangelegd om het gebruikte water op een biologische manier te zuiveren. 

Natuur als uitgangspunt

De aanwezigheid van groen en de daarbij horende natuur is altijd een belangrijk uitgangspunt geweest voor de uitvoering van de plannen. Samen met Landschap Overijssel is een nieuw natuurgebied toegevoegd met een beekje dat de bospercelen, houtwallen en weilanden met elkaar verbindt. De bestaande houtopstanden zijn zoveel mogelijk behouden en er zijn nieuwe houtwallen aangelegd om de grote open gebieden, zoals door de voormalige sportvelden op te nemen in de landschappelijke structuur van coulissen. Hierdoor zijn nieuwe ‘groene longen’ ontstaan met opgaand groen en nieuwe bloemenweides, waarbinnen kavels zijn gerealiseerd. Op ’t Vaneker zijn meerdere poelen met bastaardkikkers, poelkikkers, bruine kikkers, padden en ook de kleine watersalamander, maar de belangrijkste zijn de kamsalamanders die in aantal en verspreiding in Nederland steeds verder achteruitgaan. Hiervoor is een ecologische verbindingszone ingericht waardoor ze van de ene poel naar de andere kunnen komen.

‘t Vleermuizenhotel

De gesloopte, voormalige defensiepanden Z18a en Z18b (Zuidkampweg 23) in ’t Vaneker bleken een paar- en kraamverblijfplaats voor dwergvleermuizen te zijn. Ter compensatie is een vleermuizenhotel gebouwd, zo dicht mogelijk bij hun voormalige verblijfplaats. Het hotel is ingepast in ’t Vaneker: de vormgeving heeft allure, maar is eenvoudig van opzet, zodat het opgaat in de groene omgeving. De vleermuizen maken dankbaar gebruik van hun hotel.

Riant wonen in groene bosrijke omgeving, dicht bij de stad

De afgelopen twaalf jaar is het legeringskamp van de voormalige vliegbasis uitgegroeid tot een bijzonder gebied aan de noordelijke stadsrand van Enschede met het zo typische Twentse coulisselandschap. Houtwallen en bospercelen, afgewisseld met open weiden. Het complete projectgebied heeft een omvang van 75 hectare en is gebruikt om 195 woningen op kavels op te bouwen. Daarvan zijn 175 woningen via particulier opdrachtgeverschap (zelfbouw op vrije kavels) en 20 geschakelde parkvilla’s via de projectmatige aanpak Parkwonen gerealiseerd. De bestaande 30 historische panden bevatten in totaal 68 wooneenheden. Bij elkaar opgeteld is uiteindelijk 37 hectare grond verkocht aan particulieren. De benodigde straten om al die woningen te kunnen bereiken, hebben in totaal een oppervlakte van 5 hectare. Dat betekent dat 33 hectare openbaar groen is gebleven. De kavels zijn over het algemeen groot en zijn gemiddeld voor een derde deel bebouwd. Dat betekent dat ongeveer 20 hectare binnen het plangebied is ingericht als tuin. De kwaliteiten van het Twentse landschap met vrij wonen op de grens van stad en buitengebied zijn in ’t Vaneker op bijzondere wijze samengekomen. Voor Stadsdeelbeheer is dit een mooie, maar ook bijzondere toevoeging aan hun portefeuille. Zij hebben niet eerder zoveel grond overgedragen gekregen.